Strona wykorzystuje pliki cookies, jeśli wyrażasz zgodę na używanie cookies, zostaną one zapisane w pamięci twojej przeglądarki. W przypadku nie wyrażenia zgody nie jesteśmy w stanie zagwarantować pełnej funkcjonalności strony!

Edukacja zdrowotna

Edukacja zdrowotna

Data opublikowania: 20 luty 2006 r.
Autor - dr Hanna Ukleja
"Edukacja zdrowotna w szkole"

Edukacja zdrowotna, będąc nieodłącznym elementem promocji zdrowia, stanowi ważne ogniwo w kształtowaniu postaw prozdrowotnych i wychowaniu zdrowego pokolenia.
Koncentruje się na pozytywnym podejściu do zdrowia i problemów z nim związanych. T. Williams określił edukację zdrowotną jako proces, „w którym ludzie uczą się dbać o zdrowie własne i innych ludzi w społeczności, w której żyją”.1 Proces ten, składający się z kilku etapów, tj. od uświadomienia sobie problemów zdrowia do podjęcia decyzji i działań w celu zmiany zachowań zdrowotnych, eksponuje związki między zdrowiem człowieka a jego środowiskiem fizycznym i społecznym.
Edukacja zdrowotna to wszystkie oddziaływania edukatora, uważa M. Sokołowska2, które pozwalają człowiekowi (uczniowi):
* poznać lepiej siebie i swoje otoczenie (fizyczne i społeczne),
* dotrzeć i zrozumieć współzależność pomiędzy trzema podstawowymi wymiarami swojego zdrowia (fizycznym, psychicznym i społecznym),
* zgodnie z tą opinią dokonywać świadomych i samodzielnych wyborów (aspiracji, stylu życia, kolegów itp.), służących doskonaleniu swojego zdrowia.
W założeniach Międzynarodowej Unii Edukacji Zdrowotnej edukacja zdrowotna jest:
* jednym z podstawowych czynników ekonomicznego i społecznego rozwoju,
* szczególnym „układem ducha i obrazem myślenia i działalności”, który wymaga znajomości wiedzy medycznej, psychologicznej, socjologicznej i ekonomicznej,
* źródłem informacji o zasadniczych zagrożeniach dla zdrowia (na podłożu danych epidemiologicznych),
* działalnością zmierzającą do unikania „medykalizacji” w walce z życiowymi trudnościami o charakterze socjalnym.3
Celem edukacji zdrowotnej jest nie tylko przekazanie wiedzy, ale uaktywnienie człowieka, aby z niej skorzystał, podejmując działania sprzyjające zdrowiu.
Proces edukacji wyznaczają trzy kierunki, pisze Z. Sadowski4:
1 – wiedzieć,
2 – chcieć,
3 – móc.
Wiedzieć. Człowiek, niezależnie w której fazie swojego życia się znajduje, potrzebuje wiedzy o zdrowiu, sposobach jego ochrony i umacniania. Wiedza ta powinna stać się integralną częścią wiedzy ogólnej o sobie i o świecie. Dostarczenie mu i ułatwienie dotarcia do rzetelnych informacji jest ważnym elementem działania promocyjnego. Najkorzystniejszym okresem dla edukacji jest dzieciństwo i młodość.
Chcieć. Między wiedzą o zdrowiu i jego zagrożeniach, a tym co człowiek wybiera, często jest brak ścisłej korelacji. Jednocześnie dobrze poinformowany ma możliwość wyboru. Zdrowie nie zawsze jest najwyższą wartością, dlatego tylko dostarczenie informacji może być mało skuteczne. Należy wypracować metody budowania świadomości zdrowotnej, która uwzględni odpowiedzialność za zdrowie własne i otoczenia.
Proces nauczania i promowania zdrowia powinien być oparty na dwóch przesłankach:
1 – moje zdrowie stanowi dla mnie i dla społeczeństwa podstawową i główną wartość, która umożliwia mi realizację wszystkich moich celów życiowych;
2 – stan aktualny zdrowia i w dalszych latach mojego życia zależy głównie od mojego postępowania, tj. od mojego stylu życia.
Móc. Wychowanie do zdrowia powinno być realizowane w każdym okresie rozwoju człowieka z uwzględnieniem jego realnej sytuacji i dostępności do czynników warunkujących zdrowie. Należy stworzyć odpowiednie warunki ekonomiczne i społeczne ułatwiające wybór i realizację prozdrowotnego stylu życia. Edukacja zdrowotna nie polega na mówieniu ludziom czego im nie wolno, ale obejmuje między innymi zwiększenie lub korektę wiedzy o zdrowiu i czynnikach zwiększających jego potencjał, zmianę postaw wobec zdrowia własnego i innych, kształtowanie zachowań sprzyjających zdrowiu, podejmowania właściwych decyzji i wyborów oraz budowanie świadomości i rozumienia zdrowia. System edukacji, zwłaszcza instytucjonalnej, daje ogromną szansę wpływu na zdrowie dzieci i młodzieży. W lokalnym systemie wychowania do zdrowia szczególnego znaczenia nabierają relacje rodzina – szkoła. Współpraca szkoły z rodziną wpływa na postawy rodziców do zdrowia i jego ochrony, decyduje o formie i sile współdziałania tych instytucji w procesie wychowania do zdrowia.
Relacje rodzina – szkoła w procesie edukacji zdrowotnej mogą mieć charakter:
1. partycypacji (współpraca, współdziałanie),
2. przystosowania (akomodacja),
3. inercja (bierność, obojętność),
4. opozycji (odrzucenie, konflikt).5
W edukacji zdrowotnej relację rodzina – szkoła powinna cechować partycypacja.
Edukacja zdrowotna prowadzona na terenie szkoły ma charakter wieloaspektowy: jej realizacja opiera się na współpracy nauczycieli, pracowników służby zdrowia, rodziców i dzieci; skierowana jest na wszystkich członków społeczności szkolnej, w tym również na rodziny. Obowiązek edukacji zdrowotnej dzieci spoczywa przede wszystkim na rodzinie. Należy podkreślić, iż przygotowanie rodziców do edukacji zdrowotnej charakteryzuje różny poziom kompetencji. Część z nich nie jest przygotowana do realizacji zadań edukacyjnych.
Rola szkoły w wychowaniu do zdrowia jest niezastąpiona w przypadku rodzin dysfunkcyjnych. Z badań własnych wynika, iż większość nauczycieli (54,1%) uważa, że szkoła jako instytucja oświatowo-wychowawcza powinna czynnie uczestniczyć w procesie edukacji zdrowotnej dzieci. Czynne uczestnictwo szkoły w wychowaniu do zdrowia, jest różnie rozumiane przez badanych nauczycieli. 44,5% respondentów uważa, iż edukacja zdrowotna powinna być integralną częścią procesu dydaktyczno-wychowawczego szkoły: wychowywać do zdrowia należy w ramach każdego przedmiotu – twierdziło 13,7% badanych, a 30,8% było zdania, że edukacja zdrowotna powinna być prowadzona w ramach odrębnego przedmiotu. 10,9% badanych nauczycieli, realizację zadań wynikających z edukacji zdrowotnej, przydzieliło wychowawcom do wykonania.
Adresatami treści zdrowotnej powinni być nie tylko uczniowie ale również ich rodzice, bowiem intencjonalność procesu wychowawczego i opiekuńczego w rodzinie zależy od przygotowania pedagogicznego rodziców. Wyniki badań własnych wskazują, że działania podejmowane przez nauczycieli dotyczą głównie uczniów. Duża grupa badanych nauczycieli (46,5%) nie prowadziła (7,5%) lub bardzo rzadko (39,5%) prowadziła edukację zdrowotną rodziców.
Nauka, jak chronić i umacniać zdrowie, musi byś silnie powiązana z rodziną, a rodzice winni być do niej przygotowani. Należy zaznaczyć, że rodzice nie zawsze akceptują idee promocji zdrowia i działania edukacyjne szkoły i ochrony zdrowia.
Szkoła powinna służyć rodzicom pomocą w wychowaniu dzieci do zdrowia, dostarczać wiedzy związanej z rozwojem i zdrowiem dzieci, kształtować umiejętności prozdrowotne. Współpraca nauczycieli i rodziców jest istotnym czynnikiem wpływającym na poziom świadomości zdrowotnej rodziny. W edukacji zdrowotnej nauczyciele powinni dążyć do harmonijnej realizacji zadań w zakresie przekazywania wiedzy i kształtowania umiejętności prozdrowotnych.
Przypisy:
1.Williams T., Szkolne wychowanie zdrowotne w Europie, „Wychowanie Fizyczne i Zdrowotne”, 1989, 78
2. Sokołowska M., Rola pielęgniarki w nowoczesnej edukacji zdrowotnej w szkole, w: Nowoczesna pielęgniarka i higienistka szkolna, red.: Wojnarowska B., Warszawa 1995, s. 30-31
3. Berther, Orientations actuelles et perspectives davanir, „Hygie”, 1982, 1/2
4. Sadowski Z., Promocja zdrowia – szansa i konieczność, w: Szpital promujący zdrowie, red.: Januszewicz P., Socha J., Stolarczyk A., Warszawa 1994
5. Kawula S., Możliwości współudziału rodziny i szkoły w realizacji zadań opiekuńczo-wychowawczych, Zeszyty Naukowe UW, 1980 nr 23, Psychologia


2017  Łowickie Centrum Kształcenia Ustawicznego Województwa Łódzkiego w Łowiczu